from the press de Volkskrant

Ram Katzir, een man met een missie

Wat doe je als je, zoals beeldend kunstenaar Ram Katzir, al vroeg in je carrière een superhit scoort? Stug doorgaan, blijkt uit een catalogus met recent werk. Katzir is allesbehalve een trendy eendagsvlieg.

Kan een kunstenaar, net als een popmuzikant, één megahit scoren, waaraan hij zijn leven lang vast zit? In andere woorden: Is de kunstenaar Ram Katzir (Tel Aviv, 1969) voor de rest van zijn leven veroordeeld tot Your Coloring Book (1996-1998), het project waarmee hij de wereld direct na voltooiing van de Rietveld Academie in rep en roer bracht?

Om het geheugen op te frissen: Your Coloring Book oogt als een kleuterkleurboek, vol zoete lijntekeningen van een gezichtsloze man die een hertje nadert, van een gelukkig gezin rond de tafel en een kinderklasje op weg naar - pak hem beet - museumles. Katzir toerde met zijn kleurboek langs musea van Utrecht tot Krakow en van Jeruzalem tot Amsterdam en daagde zijn publiek uit de platen als een kind in te kleuren.

Althans, dat is wat het leek. Maar achter Katzirs poezelige tekentrant bleken de meest schuldige taferelen schuil te gaan: nazi-propagandamateriaal en foto's van de holocaust. De hertenman is niemand minder dan Adolf Hitler, de happy family is hét icoon van het superieure, Arische ras, de kinderen zijn op weg naar het concentratiekamp.

De verpakking van de duivelse werkelijkheid in kinderlijke onschuld sloeg in als een bom. Mensen protesteerden, blokkeerden (Jeruzalem) of vernielden (Amsterdam) de tentoonstelling, of kalkten doodgemoedereerd 'Recreate Auschwitz' over de gedeporteerde kinderen heen (Vilnius). Vijftig jaar na de Tweede Wereldoorlog legde Your Coloring Book een onderstroom aan emotie bloot, waarvan het bestaan nauwelijks werd vermoed.

Wat doe je als kunstenaar na zoveel succes, dat al zo vroeg in je carrière komt aangewaaid? Stug doorgaan op je eigen pad, blijkt uit de catalogus Growing Down, verschenen ter gelegenheid van een expositie in het Israëlische Herzliya Museum of Contemporary Art, met een selectie van werk uit de afgelopen dertien jaar. Slechts een enkele keer is Katzir in de val van de herhaling getrapt door opnieuw poëzieplaatjes te tekenen, ditmaal van de actualiteit, en het publiek via internet te verzoeken de tekeningen in te kleuren. Met een nogal braaf resultaat. Blijkbaar is het verse nieuws, hoe gruwelijk ook, heel wat minder beladen dan de gebeurtenissen die onze (groot)ouders hebben bepaald.

Hoewel Katzir met Your Coloring Book meevoer op de destijds opstekende wind van publieksparticipatie en terugkerend engagement, is hij allesbehalve een trendy eendagsvlieg. Hij is een man met een missie, wil 'woorden in de geest van de kijker schrijven', de wereld door elkaar schudden, tot nadenken stemmen. Daarvoor zoekt hij naar een zo eenvoudig mogelijk om niet te zeggen 'kinderlijk' beeld - vandaar de titel Growing Down, niet opgroeien maar neer- of teruggroeien - met een allesbehalve kinderlijke kracht. Daarvoor neemt hij in elke situatie een andere gedaante aan: de ene keer tekenaar, de andere keer beeldhouwer, straatschoffie of installatiemaker. Zo werkte hij onder meer aan een filosofisch gestemd beeld voor de tuin van Museum van Loon, aan een interactieve installatie voor het Joods Historisch Kindermuseum en zond hij, samen met Yariv Alter Fin, uit onbehagen met de Amerikaanse invasie in Irak, een kabouterleger naar de Keukenhof (2003).

Sinds 1999 concentreert Katzir zich op kunst in de openbare ruimte en dat is eigenlijk jammer. Want hoe poëtisch het interactieve aquarium in het Juliana Kinderziekenhuis in Den Haag ook is, hoe vrolijk het rubberen plein annex trefpunt in Vinkhuizen, het is even fraai als nietszeggend.

Juist in de lichtvoetige, persoonlijke, bij vlagen humoristische maatschappelijke betrokkenheid schuilt Katzirs kracht. Dat blijkt ook uit zijn laatste werk voor het Herzliya Museum of Contemporary Art in Israël: de 'tatoeëring' van twee immense handen in een plein bij het museum. De ene hand tekent de levenslijn van de andere hand, maar blijft halverwege steken. Waar de Amerikaanse architect Peter Eisenman in Berlijn een voetbalveld vol zuilen nodig heeft om de Holocaust te markeren en toekomstige generaties te imponeren, heeft Katzir aan twee kinderlijk eenvoudige handen genoeg om een soortgelijke lading op te roepen en het ongewisse lot van zijn vaderland, en daarmee van het jodendom, in het geheugen te griffen.

Wie zo weinig middelen nodig heeft om indruk te maken, hoeft geen overladen oeuvre te hebben - die heeft aan een enkel werk genoeg.

Hoewel het verlangen naar een nieuwe superhit blijft knagen.

de Volkskrant | Marina de Vries | Sep 22, 2005